2009

'bitre breostceare'

Deze zin uit 'Seafarer' zoals het werd opgetekend in het Exeter Book (en in eerste Nederlandse vertaling door Joseph J. Visser gepubliceerd in 1999; gepresenteerd op de Frankfurter Buchmesse) bevat, zo letterlijk mogelijk omgezet naar het Nederlands, de woorden 'bitter borstzeer'; gezien de eraan voorafgaande zinnen niet letterlijk bedoeld, maar door de erop volgende zinnen - ten minste deels - toch juist weer wel

U begrijpt, de kalender van 1998 is deel van een onderzoek dat nog alleminst is afgesloten.
Zo moest ik erachter zien te komen wat 'die jongens' nu eigenlijk als kleding gedragen zouden kunnen hebben; zoiets is bij vertaling uit een dode taal waarvan nog veel valt te bestuderen, erg belangrijk. Gelukkig weten we daar nogal wat van, zoals van wel meer dingen die in hun omgeving speelden. We weten zelfs vrij veel van enkelen van hen in het bijzonder. En hoe flauw het ook is om dat te zeggen: "het ware niet slecht daar notie van te nemen".

In 1921 werd in de vroegere Noorse kolonie Herjolfsnes, gesticht in 985 op Groenland, een opgraving gedaan.
Daarbij werden vele kledingstukken ontdekt, waaronder het 'basis' herenjasmodel dat in deze kalender is opgenomen. Het is, net als veel van de andere uit diverse stoffen gesneden kledingstukken, een fijnzinnig gesneden model. Alles behalve het 'berenvel' en de 'van ruwe stof, grof geweven' rechte lap - op z'n best 'Kilt-achtig' - waarin we de Noordelingen graag zien in hun 'onbehouwen' relatie tot hun 'zo beschaafde' Mediterrane voorgangers in het traditioneel landje-pik dat aan eerlijke grondstofhandel vooraf schijnt te moeten gaan.

bovenstaand de reconstructie, op basis van diverse publicaties, door Joseph J. Visser en gebruikt voor het 1 op 1 patroon dat de pagina's van de kalender siert en dat gebruikt werd voor de jas/jurk die hij uit handgeschept Nepalees papier maakte - hier gedragen door Sylvia Koeleman bij Drukkerij Douma Dokkum - en de jurk die Ludi Visser-Haantjes voor zichzelf op maat sneed en maakte uit een rijk geborduurde stof. De foto onder toont het doorgestikte model met nog niet geheel afgewerkte zomen.

- -

Het is ons bij het reconstrueren, en bij het ook echt draagbaar maken, vooral opgevallen hoe buitengewoon fijnzinnig de panden gesneden zijn;
overigens niet geheel vreemd wanneer we ze vergelijken met de leersnijsels en gehele schoenen uit opgravingen uit de 12de en 13de eeuw in het centrum van Sneek.
De nauwsluitende snit van het lijf en de ruim vallende panden zullen overigens (er zijn voldoende aanwijzingen om ook mouwen te vermoeden) redelijk tegen al te grote
'bitre breostceare'
beschermd hebben.
Daarbij is zeker dat wie dit maakte en droeg in staat moet worden geacht ook goed sluitende onderkleding te maken.

We zijn geneigd alle noordelijke zeereizigers 'Vikingen' of 'Noormannen' te noemen. Dat neemt veel, noodzakelijke, nuance weg. 
De, ten minste in de vier eeuwen zo rond 1000, bloeiende en hoogontwikkelde Scandinavische culturen zijn erg veel meer dan de 'goddeloze, brute bende' plunderaars van Lindisfarne en Dorestad.
Het genoemde 'bloeien' is, een ieder kent dat uit eigen cultuur, synoniem met 'expansie'. Dat brengt de Deense Noormannen bij een vredesconferentie in bezit van Normandië en, onder Rollo, tot een definitieve vrede met Vlaanderen.
De Zweden trekken diep Rusland en China in. Tot de overleveringen behoort een mooi verslag van een ontmoeting van één van hen, gekomen om de Noord - via de kustwateren en rivieren - met zijn Angel-Saksiche vriend, gekomen via het Zuiden - over land, 'de zijderoute' - op een bruiloft van beider Chinese vriend, wiens dochter trouwt. Het verslag vertelt van hun bevreemding over zeden en gebruiken van 'dit, wel hilarisch, ruwe volkje'.
Het is goed even na te denken over de soort planning, en aardrijkskundige kennis, die aan dat soort feestjes vooraf moet zijn gegaan.

Hoe makkelijk vergeten we dat de Siberiërs al vierduizend jaar eerder over de Beringstraat trokken om Amerika te bevolken. De daaruit voortgekomen Inuït, alweer een volk met een in bepaalde tijden opmerkelijk hoogontwikkelde cultuur - die zich onder andere uitte in fijnzinnig beeldsnijwerk en, mogelijk voor ons niet altijd duidbare, cartografie - zullen overigens de Noorse kolonisten er weer uit werken.

Vaak lijkt  dat we bij dit soort dingen liever in spectaculaire mystificaties denken, dan in alledaagse realiteiten .

In het scheepsspoor van zijn Noorse vader, Herjólfur, vaart Bjarni Herjolfsson als leider van een omzichtige handelsmissie richting Groenland. Hij verdwaalt in een dagenlange mist en komt dan voor de kust van, wat later heet, New Foundland. De grote bossen die hij op de heuvels ziet, en waarvan hij verslag doet bij uiteindelijke aankomst in de noordelijker kolonie, zullen zijn volk doen besluiten daarheen te gaan voor het hout dat in hun kolonie zo schaars is.
Zelf gaat hij met zijn kostbare lading niet aan land, voorzichtig als hij is, omdat hij ziet dat dit beboste land in het geheel niet voldoet aan de beschrijving van zijn vader: 'een land met gigantische gletsjers' en hij confrontatie met mogelijke bewoners mijdt - bij herhaling wordt hij daarna als 'geen held' beschreven.
Later missies, die zijn logboek volgen, varen door tot het - nog veel later zo genoemde - Vinland.

Columbus doet onder een noordelijke kapitein ook eerst deze route langs de kust, om onderweg steeds overtuigder te geraken van een mogelijke linea recta oversteek vanuit Portugal/Spanje.

De genoemde houtschaarste en de gezochte grootse gletsjers op Groenland geven aan dat er veel fantasie nodig is om de relatief 'warme' periode waarin de Noorse Vikingen en hun buurvolken de wereldzeeën bereisden, te laten leiden tot, later, beweerde wijnbouw in Canada.
Het New Brunswick, dat door de geschiedschrijver Adam van Bremen uit de mond van koning Svend Estridson in het Noors 'Vinland' wordt genoemd, is niet noodzakelijk (via dat verslag, opgetekend in het Latijn) tot 'wijnland' te vertalen; ook al is dat zeer romantisch: 'In Vino Veritas'.
De wijndruif 'Concord' is weliswaar oorspronkelijk 'Amerikaans', maar dan toch Braziliaans, Zuid-Amerikaans.
Met dat verhaal de huidige opwarming-middels-uitbuiting van de aarde bagatelliseren zou moeten worden onderworpen aan de zegswijze: "Feiten spreken alleen dan voor zich, wanneer de historicus daarom vraagt".

Voor een vormgever is er weinig zo leuk als een boot voor bruggetje gebruiken:

Met een forse knipoog naar een zondvloed, ken ik een inconvenient truth die veel treuriger is dan die waar we allemaal van schijnen te genieten: Je kunt natuurlijk middels 'emissierechten' en dergelijke al je vuil aan minderbedeelde landen verkopen, maar met die papieren-rekensom heb je nog niet minder dodelijke ziekten in eigen land; zelfs wanneer iedereen vijftig jaar geleden was gestopt met roken. Ik bedoel, ik wordt namens de Polen wel boos als men na de toetreding van dat land roept dat het daar milieu-technisch niet in orde is, terwijl het de officiële Nederlandse afval-export is die daar dramatisch aan had bijgedragen. -He, Joop, wat ben je weer ongezellig - ja, sorry maar dat moet; overigens, ik doe al zo ongelooflijk veel leuke dingen dat er toch ook zoiets als evenwicht moet zijn.

Het is een pijnlijk-grappig toeval dat het juist in het bovengenoemde Exeter (van die 'Seafarer', het gedicht waar ik dus nog steeds aan werk), aan de universiteit was waar op 6 december 2008 de klimatoloog Kevin Anderson, op een conferentie op belangrijk academisch niveau over de opwarming van de aarde, met de aanwezige geleerden moest vaststellen dat hij een goed onderzoek had gedaan en de juiste conclusies had getrokken: zelfs het ernstigste scenario met betrekking tot de door mensengemaakte opwarming van de aarde is niet ernstig genoeg!
Ook enkele aanwezige 'green campaigners' schrokken zich dood van de wetenschappelijk onomstotelijke feiten die aan die treurige conclusie ten grondslag liggen.

Anderson: "As an academic I wanted to be told that it was a very good piece of work and that the conclusions were sound. But as a human being I desperately wanted someone to point out a mistake, and to tell me we had got it completely wrong."

"fanciful at best, and dangerously misguided at worst" Zijn de kwalificaties die de aanwezigen gaven aan de klimaatdoelen van zelfs goedwillende politici en activisten.
De door de EU als 'gevaarlijk' genoemde bovengrens van +2C blijkt een belachelijk ideaal. De reëele verwachting van +4C, met zijn volkomen rampzalige gevolgen voor alles en iedereen, kan nu slechts een gevoel doen ontstaan van een "verloren zaak".

De meeste mensen koesteren de absurde gedachte dat zij tot de groep behoren, of denken dat ze middels machinaties daartoe kunnen gaan behoren, die het niet zozeer treft. Het is gemakkelijker je aan te sluiten bij een belachelijke geloofsorde dan eens gewoon iets realistisch te doen (of vooral eens iets te laten).

De treurige realiteit is dat de mensheid (en dat is niet meer en niet minder dan een verzameling individuen; dus het gaat over U en mij, en helemaal niet zozeer over de anderen) slechts zelden enig werkelijk inhoudsvol ideaal heeft gekend en nog minder ooit heeft getracht er ook echt naar te leven; waarschijnlijk was de bestrijding van de effecten van het nationaalsocialisme/fascisme zo'n enig en tijdelijk gemeenschappelijk doel. Ik bedoel, inderdaad, dat we toch moeilijk kunnen staande houden dat Christendom, naast het persoonlijk doel om middels 'goed' leven een mooie dood te verwerven, ook een wezenlijk, algemeen op het voortbestaan der 'schepping' gericht ideaal heeft gekend. Erger, ik weet zeker dat in iedere godsdienst 'de baas' is bedacht om voor het geheel te zorgen en de onderdanen alleen maar hoeven te zorgen dat ze naar zijn (vaak zeer fraaie) regels leven - het is ook de enige zingeving die de volgeling kent: ''leven om er daarna beter van te worden'. De gedachte dat het 'al' er geheel en al gewoon is, zonder enige reden en zonder enig doel anders dan te 'zijn' ontlokt menig christen de aan de wortel van de ellende liggende uitspraak "als het allemaal geen zin heeft kan je toch gewoon iedere misdaad begaan die je wilt" - heel beschaafde christenen verpakken die zin (die ik overigens veel te vaak gehoord heb om te doen alsof het een verbale uitglijer is) in "de mens heeft zingeving nodig".
Ik weet zeker dat de mens maar één ding nodig heeft, en dat is een reële kijk op de dingen. Enig doorgedrongen besef dat hij in het heelal echt helemaal niets voorstelt is alleen maar goed voor een mens. Als de mens niet in staat zal blijken iets bij te dragen aan het 'zijn' van het 'al' dan heeft iedere gedachte aan zingeving niet eens de vluchtigheid van een gedachte; het is er geen, want hij behoort alleen tot het eigen leven / de eigen bekrompenheid.

De noodzaak tot een nieuwe filosofie te komen is eminent. Die nieuwe filosofie zal na de toch ondertussen wel wat erg sleetse gedachte dat - na jaren van een God op die plaats - de mens centraal staat in het universum, een formulering moeten zien te vinden waarmee het universum centraal komt te staan. Natuurlijk is dat wat moeilijk nog, want we weten nog niet eens hoe het universum er uitziet. Maar we wisten ook nooit hoe God er uit zag en toen we de mens centraal stelden hadden we ook nog maar een heel oppervlakkig idee van hoe een mens eigenlijk in elkaar stak.
Het zal dus wel wat los lopen. En als de mensheid ergens veel kaas van gegeten heeft dan is het wel het denken over nog niet zo erg reële dingen. Het is overigens ook niet zo slecht voor de filosofie om weer eens wat te doen na al die jaren van wanhopig proberen oude wijn in wetenschappelijk houdbaarder zakken te stoppen. (je zult toch verantwoordelijk zijn voor de 'God is dood' gedachte - de ziel heeft nooit geleefd; waar heb je het over)

Watson*: "We must alert everybody that at the moment we're at the very top end of the worst case (emissions) scenario. I think we should be striving for 450 ppm but I think we should be prepared that 550 ppm is a more likely outcome." "Hitting the 450ppm target," zo betoogde hij, zou "unbelievably difficult" zijn.

* Professor Robert Watson, Chief Scientific Adviser for the Department for Environment, Food and Rural Affairs, ultimately is responsible for the broad range of science that falls under Defra's remit. His main role is to provide ministers with the best possible scientific advice and build on existing measures to ensure that science and technology are used to inform policy. He also supports the UK Government’s scientific work on minimising the effects of climate change and improving sustainability by promoting consistency across Defra and working together with other Government departments. Robert Watson was previously at the World Bank where he was the Chief Scientist and Senior Advisor for Sustainable Development. He has also held senior positions at NASA and, more recently, at the White House, where he was responsible for ensuring that science underpinned policy making.

Dit wordt bevestigd door de Australische regering die bang is dat het noemen van de 450ppm als een ideaal op de conferentie in Kopenhagen in 2009 iedere inspanning teniet zal doen doordat de angst voor economische teruggang vele malen groter is dan de terechter angst voor totale ondergang.
In de woorden van de econoom Ross Garnaut: "nations must accept that a greater amount of warming is inevitable, or risk a failure to agree -that would haunt humanity until the end of time-".
Overigens is de werkelijkheid dat we het op dit moment moeten hebben over een uitstoot van 650ppm (parts per million / deeltjes per miljoen CO2) die bestreden zal moeten worden.

Ondertussen begrijp ik heus wel dat de meeste ontvangers van de kalender - die er altijd zo uitzinnig-grappig uitziet - nu niet echt gaan geloven in een erg overtrokken serieus en onaangenaam verhaal van een 'gefrustreerde' kunstenaar; sorry, de kunstenaar hier is allerminst gefrustreerd, hij realiseert aan de lopende band nieuwe en onverwachte dingen - maar, ja, dat komt wel doordat hij aan de lopende band is blijven denken en zich is blijven informeren op alle gebieden van de wetenschap.
Zo denk ik dat het even moet, al was het maar om bij een gering aantal fans helder te krijgen wat de achtergrond is waartegen de inspanningen die tot mijn werk leiden moeten worden gezien.
Als het allemaal gewoon 'leuk' was zou ik echt wel gewoon een niet tot nadenken leidende kalender maken, met gezellige foto's van onbedreigde natuur, die bruikbaar was voor al die dagen waarop we nergens anders over hoeven na te denken dan over de datum en onze dagelijkse beslommeringen.
Mijn excuses, maar daarvoor heb ik teveel te doen.
Vormgeving is voor mij nog net even iets anders dan een perfecte lege huls waarin iedereen zich op eigen voorwaarden kan nestelen, om zich onbekommerd met een minimum aan gestroomlijnde en bevestigende informatie bezig te houden.
Het is mijn overtuiging dat een mens de hersens die hij heeft zo veel mogelijk moet gebruiken; het ontgaat mij gewoon waarom mensen enerzijds beweren dat ze zich in relatie tot andere soorten juist op het hebben van hersens mogen laten voorstaan, om ze vervolgens minimaal te gebruiken.
En voor de gedachte dat dingen alleen goed zijn wanneer iedereen ze snapt en fijn vindt, heb ik geen goed woord over: ik behoor tot de generatie van de education permanente en had meteen al begrepen dat dat niet de cursus 'beleggen voor beginners' was waarmee je deel mag worden van het internationaal piramidespel, dat overigens per definitie met elk geld op iedere bank wordt gespeeld, zonder dat wie dan ook er ooit toestemming voor heeft verleend (je salaris gaat er gewoon meteen naar toe - het kan gewoon niet anders).

Het is 11.000 jaar geleden dat het moerasveen werd gevormd dat nu voor het eerst sinds die tijd dreigt / niks dreigt, het gebeurt gewoon, te ontdooien. Toen had onze soort mogelijk geen jas nodig, binnenkort wéér niet.

De senior climate scientist van Nasa, Jim Hanson stelt op grond van een klimaat reconstructie van het verleden van de aarde dat "to preserve a planet similar to that on which civilisation developed and to which life on Earth is adapted" we moeten streven naar 350ppm.

Met dat al praten we dus alleen maar over CO2 uitstoot, en helemaal niet over de niet te achterhalen, noch te tellen hoeveelheid onbekende verbindingen die in de vrije ruimte tot stand komen door de uitstoot van telbare, maar in het geheel niet beheersbare, bekende en onbekende vrijkomende (en niet tot de stoffen die in de vrije natuur voorkomen behorende) deeltjes en door ons veelal als onbruikbaar bijproduct gemaakte verbindingen. We kunnen nauwelijks beginnen na te denken over wat voor effect dat op de volksgezondheid heeft - laat staan als we verder zouden kunnen en willen denken dan die volksgezondheid.

Voor wel erg veel van wat de mensheid in ongebreideld egoïsme heeft aangericht is er geen redden meer aan.
Dat neemt niet weg dat we wat moeten.
Naast heel gewoon, eenvoudig en tevreden leven is er niet zo veel wat we hoeven te doen; voor wie daarnaast echt wat wil, maar er nog niet aan toe is om de geldpest achter zich te laten en eens echt te gaan studeren, zou het een begin kunnen zijn om eens te kijken wat praktische lieden als bijvoorbeeld Herman Scheer te vertellen hebben.
Wetenschappers publiceren zich overigens helemaal gek, dus ergens op het oneindig internet moet er iets meer te vinden zijn dan lullige filmpjes - ik bedoel aan 'tijdgebrek' kan het niet liggen als je moet geloven dat die lullige filmpjes worden bekeken.

Ik heb twee wensen: moge het volgende jaar een nieuw woord opleveren dat iets meer inhoud heeft dan de publiekslieveling van dit jaar; inderdaad, ik ga hem niet opschrijven, want dan wordt de telling die tot 'een soort status' leidt weer gevoed.
En het zou toch wel erg fijn zijn wanneer ik nooit meer de gotspe tegenkom dat we meer CO2 mogen uitstoten omdat we Tanzania zuinigere ovens leveren; ja , ja dat schrijft men in officiële taal anders, maar ik kon toevallig al lezen.

Joseph Johannes Visser