poems by Joop Visser / Gedichten van Joop Visser

written at The Old Hall near Jervaulx Abbey, Yorkshire, 2002
geschreven in The Old Hall bij Jervaulx Abbey, Yorkshire

100 jaar drukkerij douma dokkum

ON THE BEACH JUST BEFORE CROSSING THE SWAD ON TO LINDISFARNE

So many a long journey makes the Son of the Sea,
to rise mists, to calm waters,
whilst his subject fairy
tills the grounds.

So our moments are made just to be,
on Saint Cuthbert’s path under the sun,
between the crispy grain.

De bovenstaande Charm is met succes toegepast voor het hebben van mooi weer tijdens mijn verblijf in Schotland en Yorkshire.

Neem aarde in de rechterhand en werp die onder de rechtervoet, terwijl je zegt:

Dat helpt bij van alles; bijvoorbeeld tegen kwaadsprekerij.
Wil je in het bijzonder zwermende bijen trouw doen zijn (uiteraard de werksters), dan is er de volgende toevoeging:

"Aarde" (earth) is in deze remedie het werkzame bestanddeel, en waar het gaat om een probleem dat zich exterieur bevindt in een hiërarchieke relatie tot degeen die het betreft is er voor de remedie een specifieke plaats gevonden waar hij het effectiefst zal werken, gezien de rechtlijnige beeldspraak.
Een kenner van zulke remedies is tevens op de hoogte van de bijbehorende astrologie, die een vaste relatie heeft tot de levensfase van de patient in wiens lichaam één van de vier lichaamssappen, “humours”, in onbalans is.
Met enig gezond verstand, inzicht in de menselijke natuur en ervaring met (voedings-) stoffen is zo wel het één en ander te bereiken.

Levenslustige dames doen er goed aan de linker schoen van hun ega te voorzien van een notenblad; het is wat jammer dat heren nooit vindingrijk genoeg zijn geweest om het uiterste te halen uit het, aanbevolen, bewerken van zere tepels met notenolie. Erger nog, ze zijn veelal blijven steken in de wat plattere woordgrappen die voortkomen uit de wijsheid die leert dat de noten dienen te worden geploken op St. Jansavond:

Nogal afhankelijk van het doel dat men nastreeft, is er te juichen over de effectiviteit van dergelijke remedies. Het valt niet mee om zin van onzin te scheiden, wanneer je niet meer kennis hebt van leven en omstandigheden waaronder zulke “charms”, bezweringen, wijsheden in de vorm van volksversjes om beter te kunnen onthouden wat bij wat hoorde, ontstonden. Wie enige ervaring heeft met zulke ezelsbruggetjes, die weet hoe makkelijk ze een eigen leven gaan leiden, waarbij de oorspronkelijke kern geheel verduisterd wordt door een geheel nieuwe betekenis.

Gezien de periode waarin tegenwoordig de griepprik wordt toegedient aan de zwakkeren onder ons (schrijver dezes), valt er iets te zeggen voor:

Afgezien van het steeds minder voorkomen van daartoe geschikte eikebomen, lijkt het vervolgens weinig effectief (of misschien is dat juist de oorzaak van hun zo kwakkelende aanwezigheid?) ze af te binden met een stroband (poetisch opwindender is zeker de ook toegestane kouseband), om die arme eiken vervolgens op te zadelen met de effecten van:

Wat precies de werking van eekschors (die van het looien van leer) op de menselijke gesteldheid is heb ik niet meteen bij de hand, maar bijvoorbeeld het kauwen van nieuwe takjes van witte wilgen is een gegarandeerd middel tegen hoofpijn en koorts, de bestanddelen zijn ook zeer wetenschappelijk verantwoord, en de effectieviteit van de meest uiteenlopende volkse kruidenbitters (Zweedse kruiden tot boerenjongens en -meisjes) zijn ontegenzeglijk aangenaam en in ieder geval licht kurerend.

De Pen Tsao Ching kennen we als het vroegste geneeskruidenboek. Het vermeldde 365 planten met eigenschappen en werkingen, van thee tot opium; daaronder de Ginkgo boom.

De autodidact Hirase onderzocht de vermeerderingswijze van deze boom en ontdekte daarbij (9-9-1896) levendige sperma in de zaden van een vrouwelijke Ginkgoboom in de tuin van de Universiteit van Tokio. Daarmee bewees hij dat de Ginkgo een unieke schakel vormt tussen varens en coniferen.
De bladeren worden vermeld in de Shen Nung Pen Tsao Ching (Han dynastie) als middel voor de bloedcirculatie en de longen. Het originele werk is nooit gevonden.
Het interne gebruik van de bladeren is voor het eerst vermeld in de Ben Cao Pin Hui Jing Yao (1505) door Liu Wen-Tai.
De bladeren bevatten een aantal componenten die gunstig zijn voor o.a. de bloedcirculatie.
De zaden worden genoemd in de Pen Tsao Kang Mu door Li Shih-chen (1578).

Eind jaren 50 begon men in het Westen de medicinale toepassing te bestuderen en nu gebruiken veel mensen in de USA, Canada en andere landen het kruid en wordt het ook wel op recept voorgeschreven in Europa.

Op 6 augustus 1945 werd een atoombom geworpen op Hiroshima. De Ginkgo die ongeveer 1 km van de plaats van de bominslag naast een tempel stond werd zwaar beschadigd, maar bleek daarna weer uit te lopen zonder belangrijke deformaties (de tempel werd vernietigd). De boom is nu beschermd en men heeft de trap van de nieuwe tempel eromheen gebouwd.

Het aanzien van de ginkgo in het oosten is wel te vergelijken met het aanzien van de eik in noord west Europa.

Zoals men in China de wetenschapper Shen Nung zozeer vergoddelijkte dat hij nu in de mythen thuishoort, zo kregen de Hindus volledige formules voor de receptuur van geneesmiddelen beschreven in de Ayuveda, geschreven door hun wel zeer menselijke goden. De Arabische reizigers brachten deze wetenschap naar Europa. Rond 1500 v. Chr. werd in Egypte op de Ebers Papyrus, een rol van meer dan zestig voet, een ruwe 1000 jaar medische praktijk vastgelegd. Dit manuscript vermeldt meer dan 800 plantaardige medicijnen.

Pedanius Dioscorides, medicus in de legers van Nero, beschrijft in 78 v. Chr. met de zo typerende Griekse-Turkse autoriteit: De Materia Medica. Dit wordt het medisch standaardwerk dat ook direkt na de uitvinding van de boekdrukkunst, het is dan al weer 1450, in een forse oplage wordt gedrukt.

De Europese kerk introduceert, tegenover de ziekte bestrijdende medische wetenschap, de idee dat ziekte een straf van God is, die slechts kan worden weggenomen door boetedoening en gebed. De orde der Benedictijnen bewaart en praktiseert de dan omstreden kruidengeneeskunde.

De abdis Hildegard van Bingen publiceerde haar “Medicine” waarin aan alle kennis ook volkswijsheden, bijgeloof, mystiek en honderden jaren praktijk van wijze vrouwen (die overigens als heksen werden vervolgd) werden toegevoegd. Ze was slim genoeg om er de volgende zin aan toe te voegen:

Het is overigens toch steeds weer grappig hoezeer de kerk balanceren moet tussen geloof, wetenschap en bijgeloof. Zo vinden we niemand minder dan St. Columba, ter nauwernood uitgestreden met de beminnelijke Manannán, in een ontmoeting met een bange herdersjongen. En ja hoor, natuurlijk raadt hij de eenzame knaap niet aan te bidden, maar geeft hem St. Janskruid en klaar is Kees.

Ach, het is de tijd van

“The Nine Sacred Herbs of the God Woden: …a worm came sneaking; then Woden took his sword and struck the adder so that it flew into nine pieces.
But out of the worm sprang nine poisons. So Woden took his sword and changed it into nine herbs. These herbs did the wise lord create and sent them into the world for rich and poor, a remedy for all …”

Dame Trotule heeft, naar het zich laat aanzien, veel bijgedragen aan het weten op het gebied der gyneacologie, geschreven voor vrouwen door vrouwen:

De Engelse koning Alfred werd in 950 door de edelman Bald overtuigd om een nieuw geneeskruidenboek te laten schrijven. Dat werd het “Leech Book”. Dit werd een verzameling van de medische kennis van Celten, Anglo-Saksers, Grieken, Romeinen en Arabieren. Overigens niet te beperken tot de kruidengeneeskunde, maar wel degelijk uitstrekkende tot de chirurgie. Een wel heel bepalende omstandigheid daarbij was de welhaast obsessieve bezigheid van King Alfred met zijn eigen gezondheid, waarbij hij de kerk toch niet in alles geloofde.
Met succes stuurt Alfred enkele recepten ook naar de patriarch van Jerusalem, onder andere om iets te doen tegen constipatie en narigheid met z’n lever.
Bij dat alles is er een moeizaam inzicht in de werking van het lichaam. Veelal is de kennis daarvan beperkt tot een zeer beperkte kring.

Van 980 tot 1037 leeft en werkt Avicenna; dat is de naam waaronder de latinisten een wetenschapper kennen die doceerde en publiceerde over dingen waarover Europa meer dan zeshonderd jaar moest nadenken om er tenminste de directe betekenis van te doorzien; dat geldt meer nog voor Abn Ali Hosain Ibn Abdallah Ibn Sina geboren in Kharmaithen, Bokhara en gestorven in Hamadan, Noord Persië. Alleen al over zijn vaststelling:

wordt nu nog geredetwist. Onbetwist is ondertussen echter wel dat hij de bloedsomloop reeds duidde voor Harvey, die de uiteindelijke credits kreeg.

Toch, geheel afgezien daarvan, was het gebruik van diverse methoden van bloedafnemen niet volstekt ‘middeleeuws’; er is ook op geheel wetenschappelijke grond onder andere aan te tonen dat bijvoorbeeld de daarvoor wel gebruikte bloedzuigers, teneinde hun werk te kunnen doen, een stof produceren die een zeer heilzame werking heeft bij bepaalde bloedvatverstoppingen die op andere wijze niet te verhelpen zijn. Waar het dan verder aangetoond is dat er meerdere succesvolle chirurgische ingrepen zijn gedaan, zoals de oogoperaties van Avicenna, lijkt het verstandig ook de leech books in al hun onbegrijpelijkheid eerst te bestuderen alvorens ze te verwerpen.

Een heel bijzondere omstandigheid is voor ons de vorm waarin vaak geschreven werd. Het betreft een proza dat zeer beeldend is en dan ook nog vaak wordt bijgestaan door nadrukkelijke poëzie in een zeer nadrukkelijk metrum. Dat bevordert niet altijd de leesbaarheid, maar wanneer we ons realiseren dat dit de meest geëigende methode is om in brede kring iets te onthouden wanneer een kultuur verstoken is van boeken in oplagen zoals wij die nu kennen, dan is de functie daarvan ook verklaard. Vaak zijn ze zeker niet onduidelijker dan Homerus’ beschrijving van een bepaald schip, waarbij ik moest besluiten dat hij zeer beslist geen scheepstimmerlieden in de familie had.

Geheel afgezien daarvan is er dan toch óók het bijzondere poëtische genot dat er aan die teksten te beleven is.

Metrical Charm 7: For the Water-Elf Disease

(If anyone has the water-elf disease, then his nails will be
wan and his eyes will water and he will wish to look down.
Give him this medicine: Carline thistle, hassock, the lower
part of iris, yewberry, lupine, elecampne, marshmallow head,
fen-mint, dill, lily, cock's-spur grass, with ale, add holy water
to it, then sing this charm three times:
I have bound the injuries with the best battle-bonds, So the injuries
neither burn nor burst, Nor spread, nor go septic, Nor itch;
nor the wounds grow, Nor the abcess inflame; but he holds his
health himself, Nor ache more than earth aches your ear.
Sing this many times:
Earth forbear you with all her might and main.
These charms can be sung on a wound.)

-With Dweorgh I (Against a Dwarf I)

With Dweorgh II (Against a Dwarf II)

Leechdoms/geneesmiddelen met betrekking tot vergif:

Wanneer iemand een gif heeft doorgeslikt neem dan ‘Horehound’, gebruik er veel van, samen met ‘Adderwort’; vermeng dat en druk het samen tot er sap uit komt, giet daar drie maten wijn op en geef dat de vergiftigde te drinken.

Tegen slangenbeten neme men ‘Waybroad’, ‘Agrimony’ en ‘Adderwort’; dien dat gewreven in wijn als drank toe; en wrijf een zalf van dezelfde kruiden, voeg daarbij verse ‘Agrimony’ en vorm met dit geheel een ring rond de open wond: het kwaad zal zich niet verder verspreiden. Bind vervolgens het kruid over de wond.

Tegen adderspog neme men oorwas, en daarmee besmeerd men de omgeving van de wond, en dan zegge men drie maal het gebed uit de legendarische Assumptio sei Iohannis apostoli:

Tegen bloedvergiftiging en venijnige zwellingen gebruikt men de op vrijdag gekarnde boter, uit de melk van runderen of hindes, van één kleur en onversneden; spreek er boven negen maal een litanie en tien onze vaders uit, en zeg vervolgens negen maal de volgende bezwering:

De werking hiervan zal zeker die zijn van de worksong, waarvan toch ook iedere cynicus weet dat het wel is waar niet het werk beïnvloed maar toch wel de gemoedstoestand van de werker.

Mij is bekend dat er Arabische ruiters zijn die met enig succes delen uit de Koran citeren tijdens een race; het lijkt niet onwaarschijnlijk dat dat hoe dan ook ritmisch gebeurd en dat doet toch ook al weer denken aan de stuurman bij roeiers, die toch al licht (en zeker effectiever) iets beters kan bedenken dan het denigrerend: hooi, strooi.

En zouden er moeders bestaan die hun zieke kinderen niet toezingen met heilswensen?

Julie D. Box publiceerde in September 1999 de thesis ‘The Anglo-Saxon Leech and Deseases of the Liver’ aan de Rijks Universiteit te Leiden.
Zij concludeerde dat de rationele aspecten van de Leechdoms in de toekomst verder onderzoek verdienen en dat ze onderschat werden. Vele behandelingen, door bloedafname, dieet, met bladen en kruiden en ook door middel van chirurgie, blijken op grond van haar onderzoek te berusten op kennis, ervaring en traditie.

Veel informatie blijft verscholen achter de ontoegankelijkheid van de taal en de vorm waarin ze tot ons komt. Toch klinkt er genoeg door in Bede’s beschrijving van de behandeling van Etheldrida door Cynefrid:

-But the fysica Cynefrid, who was present at her death,
and when she was taken up out of the grave, was wont of more certain
knowledge to relate, that in her sickness she had a very great swelling under her jaw.
“And I was ordered,” said he, “to lay open that swelling, to let out the noxius matter in it,
which I did, and she seemed to be somewhat more easy for two days,
so that many thought she might recover from her distemper;
but the third day the former pains returning, she was soon snatched out of the world”.-

Daarop verwijst Julie D. Box dan naar leechdom xxii:

poems by Joop Visser / Gedichten van Joop Visser

written at The Old Hall near Jervaulx Abbey, Yorkshire, 2002
geschreven in The Old Hall bij Jervaulx Abbey, Yorkshire

100 jaar drukkerij douma dokkum